"Okul yemekhanesinde date": Ekonomik kriz flört kültürünü de vurdu

Artan yaşam maliyetleri ve derinleşen ekonomik kriz, insanların sosyalleşme imkânlarını her geçen gün sınırlandırırken flört kültürü de tamamen biçim değiştiriyor. Gençler ve çalışanlar artık ilk buluşmalar için dışarıda bir aktivite yapmak yerine parklarda oturmayı, evde buluşmayı ya da yalnızca sosyal medya üzerinden mesajlaşmayı tercih ediyor. Bütçe dostu bir ilk buluşma planlandığında bile bu buluşmanın maliyeti neredeyse iki bin lirayı buluyor. Gençler durumu "Bir buluşmaya çıkacaksam borçlanmak zorunda kalıyorum, masada otururken bile bankalar arıyor" sözleriyle özetlerken, parasızlık nedeniyle buluşmaların ertelendiğini ve evliliğin çok uzak bir hayal olduğunu vurgulayarak anlatıyor. 

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre Türkiye’de 19 milyon 861 bin 472 bekar kişi bulunuyor. Biriyle tanışmak ve 'bekar statüsünden' kurtulmak isteyenlerin karşısına ise doğrudan maddiyat engeli çıkıyor. Türkiye'de bir üniversite öğrencisinin aylık ortalama harçlığı 13 bin TL ila 18 bin TL arasında değişirken, en düşük bütçeli bir 'date' bile öğrenci için birkaç günlük harçlıktan feragat etmek anlamına geliyor. Çalışan kesim için ise "bir yemek ve kahve" hesabı, asgari ücretlinin iki günlük emeğine mâl oluyor. 

'Öğrenci dostu' tavuk döner bile lüks haline geldi 

Bir buluşmanın ilk maliyeti evden çıktığınız anda basılan toplu taşıma kartıyla başlıyor. İstanbul ve Ankara'da tek binişlik öğrenci biletleri 20 TL-22,50 TL bandındayken, yetişkin ve tam biletler 40 TL ila 46,50 TL arasında değişiyor. Buluşma noktasına gidip dönmek, bir öğrenciye gidiş-dönüş toplam 40 TL-45 TL'ye denk gelirken, tam bilet kullanan bir çalışan için bu sayı 80 TL-93 TL seviyesine çıkıyor. 

Sıra yemeğe geldiğinde tercih, masaya servis yapılan bir restorandansa siparişin kasada verildiği uygun fiyatlı alternatifler arasından oluyor. Eskiden en ucuz öğün olarak bilinen tavuk döner dahi artık lüks konumunda. Bugün mahalle arası veya öğrenci semtlerindeki mekanlarda bir porsiyon tavuk döner ve yanında ayranın maliyeti kişi başı 300 TL'ye dayanmış durumda. İki kişi yan yana oturup 'öğrenci dostu' olarak görülen döneri tercih ettiğinde ödenen hesap doğrudan 600 TL'ye ulaşıyor. Eğer şık bir restoranda, iyi bir yemek yenilmek istenilirse iki kişi için hesap en az dört bin lira oluyor. 

En ucuz buluşma 2 bin lirayı aşıyor 

Yemek sonrası bir aktivite yapmak istendiğinde akla ilk gelen seçenek sinema oluyor. Sinemalarda öğrenci bileti ortalama 335 TL, tam bilet ise 360 TL civarında seyrediyor. Yani iki öğrenci biletinin toplamı 670 TL'ye denk geliyor. Daha bütçe dostu bir buluşma ayarlamak isteyen gençler ise randevularını sinemaların 'halk günü' olan çarşambaya denk getirmeyi tercih edebiliyor. Çarşamba indiriminde bile bilet fiyatı kişi başı 160 TL'ye iniyor, bu da iki kişi için bilet maliyetini 320 TL yapıyor. 

Sinemadan çıktıktan sonra sohbet etmek için mekân tercihi yaparken seçenekler bir hayli daralıyor. Zincir kahvecilerde küçük boy bir kahve 200 TL - 250 TL arasında değişiyor. İki kahve içip yanına tek bir paylaşımlı tatlı sipariş edildiğinde masaya 650 TL - 700 TL arası bir hesap geliyor. 

İki kişilik gidiş-dönüş öğrenci ulaşımı (45 TL), iki tavuk döner menü (600 TL), iki sinema bileti (670 TL), iki kahve ve paylaşımlı bir tatlının (650 TL) dahil olduğu 'bütçe dostu' buluşma senaryosunda toplam maliyet iki bin TL'ye ulaşıyor. 

Aylık ortalama 15 bin TL harçlığı olan bir üniversite öğrencisi için günlük bütçe yaklaşık 500 TL'ye denk geliyor. En mütevazı buluşmanın maliyeti olan iki bin TL, öğrencinin yaklaşık 4 günlük harçlığına karşılık geliyor. Günlük net kazancı yaklaşık bin TL bandında olan bir asgari ücretli için ise aynı hesap, iki günlük net çalışmasına mâl oluyor. 

Çağdaş Onaran

"'Date' esnasında bile bankalar borç yüzünden arıyor" 

Çağdaş Onaran, Muğla'da barmen olarak çalışıyor. Aylık 65 bin lira geliri olduğunu söyleyen Onaran evlenme hayali kurduğunu ancak bu şartlarda imkânsız olduğunu vurgulayarak şu cümleleri kullandı: 

"Benim için ideal bir ' ilk date' güzel bir yemekle başlar. Manzaralı, denize sıfır bir restorana gittiğimizde iki kokteyl içip iki hamburger yediğimizde doğrudan 5 bin lira hesap geliyor. Üzerine iki kahve içsek 500 lira da o tutuyor. Ardından bir aktivite daha eklemek isteseniz tek bir akşamlık buluşma 7 bin liraya dayanıyor. Bu koşullarda durum asla sürdürülebilir değil. Üstelik bu durum sadece flört için de geçerli değil, insanlar cebinde para olmadığı için artık arkadaşlarıyla bile dışarıda buluşmaya çekiniyor. Bu ekonomik koşullarda insanlar evliliği aklından bile geçinemiyor. Ben de evlenmeyi düşünüyordum ama bu şartlarda imkânsız. Artık her şeyi borçlanarak yapmak zorunda kalıyorum. Date çıktığımda, masada otururken bile bankalar kredi kartı borcu için arıyor."

Mehmet E. Erkan

"Ucuz diye okul yemekhanesinde buluşuyoruz, kısa vadede evlilik hayal" 

Mehmet E. Erkan 24 yaşında üniversite öğrencisi, sevgilisinin de öğrenci olduğunu belirterek, sevgisiyle güzel bir gün geçirmeyi planladığında harçlığının büyük bir bölümünün gittiğini belirten Erkan yaşadığı durumu şu cümlelerle özetledi: 

"Evde kalan bir öğrenciyim. Harçlığımdan ilk olarak kira, fatura ve temel ev giderlerini ayırmak zorundayım. Bunları kenara koyduğunuzda sevgilinizle yapabileceğiniz aktiviteler inanılmaz kısıtlanıyor. Yemek tercihimiz mecburen okul yemekhanesi ya da belediyelerin ücretsiz yemek dağıtım noktaları oluyor. Sinemaya gitme sıklığımız ise fiyatlar yüzünden iyice azaldı. Biletlerin yanında bir mısır veya içecek aldığınızda fatura kabarıyor, bu yüzden sadece çarşamba günleri halk gününü tercih edebiliyoruz. Sevgilimle özel bir akşamda güzel bir yemek yemek istediğimde ise o ayki harçlığımın büyük bir kısmı gidiyor. Aileden ciddi bir destek almadan bu koşullarda evlenebilmek ya da kısa vadede evlilik hayali kurmak imkânsız." 

Berrin Uçak

"Buluşmak istiyorsun ama cebinde para yok, bu yüzden buluşmalar erteleniyor" 

Berrin Uçak, aile evinde yaşayan bir üniversite öğrencisi. Aylık harçlığının 13 bin TL olduğunu belirten Uçak, öğrenci bütçesiyle güzel bir date planlamanın çok zor belirterek kendini şu cümlelerle ifade etti:

"Aylık harçlığım 13 bin ila 15 bin lira arasında. Öğrenci harçlığıyla güzel bir date planlamak çok zor. Genelde fast-food mekanları gibi ucuz yollu yerleri seçiyoruz. Para harcamayayım dediğiniz bir buluşmada bile sadece bir kahve ve tatlı söyleseniz 600 ila 700 lira arası gidiyor. Toplamda minimal bir akşam bile 2.500-3.000 lirayı buluyor ve bu hiç sürdürülebilir değil. Karşındaki insanı çok seviyorsun, ona hediyeler almak istiyorsun ama ekonomik koşullar buna izin vermiyor. Özel bir gün kutlamak istiyorsun ama cebinde para olmadığı için güzel bir mekâna gidemiyorsunuz. Hatta bazen cebinde para olmadığı için buluşmalar doğrudan erteleniyor. Özellikle mesafe biraz uzaksa, ulaşım ücretlerinden dolayı gelemiyor insan." 

"Date'e çıkmak için borçlanıyorum" 

Cevdet B. Turanlar üniversite öğrencisi, uzun süreli bir ilişkide farklı aktiviteler yapmak gerektiğini ancak ekonomik koşulları düşününce bunun çok uzak bir hayal olduğunu belirten Turanlar "Date çıkmak öğrenci için pahalıya mâl oluyor ancak yine de date çıkmaktan kaçınmıyorum, harçlığım yetmediğinde borca girmeyi tercih ediyorum. Ancak çalışmasam, yalnızca aile desteği ile aktivite yapmak imkânsız hale gelirdi. Ulaşılabilir en 'farklı' aktivitemiz bile sadece sinemaya gitmek oldu. Tatil yapmak ya da heyecan verici etkinliklere katılmak bir hayal. Şartlar böyle olunca insan ister istemez farklı heyecanlar aramak yerine bütçeyi korumaya çalışıyor" dedi.