Özgür Özel’in kuracağı yeni partinin finansman ihtiyacı nasıl karşılanacak; Devlet Bahçeli’nin yaptığı “Hazine yardımından pay” çağrısı hukuken mümkün mü?

Mutlak butlan kararıyla görevden uzaklaştırılan CHP Genel Başkanı Özgür Özel ve kurmayları, yeni partiyi kurmak için ilk adımı atarken, partinin faaliyetleri için finansman ihtiyacının nasıl karşılanacağı da merak konusu oldu. MHP lideri Devlet Bahçeli, CHP’ye ödenen Hazine yardımından yeni partiye geçecek olan milletvekili oranında pay aktarılması çağrısında bulunsa da bu hukuken mümkün değil. Yeni kurulacak partinin finansman ihtiyacı büyük oranda gelecek bağışlardan ve üye aidatlarından karşılanacak. Ancak yapılacak bağış konusunda da önemli düzenlemeler ve sınırlar bulunuyor.

CHP lideri Özgür Özel, partisinin bu haftaki grup toplantısında veda konuşması yaptı. 34 yıllık partisinden ayrılacağını açıklayan Özel, yeni partinin “milletvekilleriyle kurulacağını ve açık ara ana muhalefet partisi olacaklarını" söyledi.

İddiaya göre, kurulacak yeni partiye en az 90’a yakın milletvekili geçecek.  Ayrıca istifa edecek vekil sayısının 90'ı aşabileceği bu sayının daha da artabileceği de söyleniyor. Bu durumda CHP, uzun yıllar sonra ana muhalefet partisi olma özelliğini kaybedecek. 45 civarında koltuğu kalacak olan CHP, DEM Parti’nin ve MHP'nin de gerisine düşerek TBMM’nin beşinci büyük partisi olacak.

Bahçeli’nin “Özel’in partisine Hazine payı verilsin” çıkışına Kılıçdaroğlu cephesinden tepki

“CHP’ye ödenen Hazine yardımından pay aktarılsın”

Özel'in yeni parti hamlesi ardından Devlet Bahçeli'den dikkat çeken bir çıkış geldi. Özel'in kuracağı yeni partiye Hazine yardımından pay alması gerektiğini belirten Bahçeli, şunları söyledi:

"CHP içinden yeni bir parti çıkıyor. Uzun süredir bunun da sinyalleri zaten var ve kaç milletvekilinin gideceği ile ilgili de kamuoyunda çeşitli listeler yayınlanıyor. 80 diyen var 90 diyen var ama sonuçta yeni bir parti kuruluyor. Bunun yanı sıra diğer bir tartışma konusu da sizin de ifade ettiğiniz gibi mal varlığının nasıl taksim edileceği konusudur. Madem CHP içinden yeni bir parti çıkıyor ve CHP’nin de sahip olduğu binalar, makam araçları gibi varlıkları mevcut partide kalıyor ise, böyle bir durumda; 2026 yılında Hazine'den CHP’ye ödenen 1 milyar 815 milyon liradan; CHP’den ayrılarak yeni partiye geçen milletvekili sayısı oranında hazine yardımından pay aktarılması etik olanıdır."

Pay aktarılması hukuken mümkün değil

Mevcut yasal düzenlemeler, milletvekili transferiyle oluşacak yeni bir partinin Hazine yardımından yararlanmasının önünü kapatıyor. 2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası’nın ek 1’inci maddesi, siyasi partilere yapılacak devlet yardımının, son milletvekili genel seçiminde aldıkları oy oranına göre belirlenmesini düzenliyor. Yasaya göre devlet yardımından yararlanabilmek için partinin son milletvekili genel seçimine katılmış ve geçerli oyların en az yüzde 3’ünü almış olması gerekiyor. Bu nedenle CHP’den ayrılacak milletvekilleriyle kurulacak yeni parti, Meclis’te grup da kursa, hatta TBMM'de en fazla sandalyeye sahip parti konumuna da ulaşsa Hazine yardımı alamayacak. Yeni partinin devlet yardımı alabilmesi, katılacağı ilk milletvekili genel seçiminde en az yüzde 3 oy almasıyla mümkün olacak.

Ancak mevcut yasal ve hukuki düzenlemelere göre CHP’nin aldığı Hazine yardımının yeni kurulacak partiye aktarılması mümkün değil. Ayrıca bu düzenlemeler milletvekili transferiyle oluşacak yeni bir partinin Hazine yardımından yararlanmasının önünü kapatıyor.

Bahçeli'nin "Yeni partiye Hazine'den pay verilsin" açıklamasına Özel'in ekibinden ilk yanıt: Elbette isteriz ama önce etik değerleri konuşmamız lazım

Hazine yardımı alabilmek için ne gerekiyor?

2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası’nın ek 1’inci maddesi, siyasi partilere yapılacak devlet yardımının, son milletvekili genel seçiminde aldıkları oy oranına göre belirlenmesini düzenliyor. Yasaya göre devlet yardımından yararlanabilmek için partinin son milletvekili genel seçimine katılmış ve geçerli oyların en az yüzde 3’ünü almış olması gerekiyor.

Bu nedenle CHP’den ayrılacak milletvekilleriyle kurulacak yeni parti, Mecliste grup da kursa Hazine yardımı alamayacak. Yeni partinin Hazine yardımı alabilmesi, katılacağı ilk milletvekili genel seçiminde en az yüzde 3 oy almasıyla mümkün olabilecek.

Hazine yardımı şartları yıllar içinde nasıl değişti?

Türkiye'de siyasi partilere Hazine yardımı uygulaması, yaklaşık 60 yıllık süreçte yapılan anayasal ve yasal değişikliklerle bugünkü yapısına kavuştu. İlk kez 1965 yılında yürürlüğe giren sistem, zaman içinde kaldırıldı, yeniden getirildi ve yardım alabilmek için aranan koşullar birçok kez değiştirildi.

Siyasi partilere devlet tarafından mali destek sağlanması ilk kez 1965 yılında kabul edildi. Düzenlemenin amacı, partilerin mali açıdan güçlendirilmesi ve özel bağışlara olan bağımlılığın azaltılmasıydı. Ancak uygulama kısa süre içinde Anayasa Mahkemesi'nin denetimine konu oldu ve yardım sistemine ilişkin çeşitli değişiklikler yapıldı.

1982 Anayasası'nın ilk halinde siyasi partilere devlet yardımı konusunda açık bir hükme yer verilmedi. Bunun üzerine Hazine yardımı uygulaması sona erdi. Ancak 1984 yılında 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nda yapılan değişiklikle sistem yeniden yürürlüğe girdi.

1988’de yüzde 7 oy şartı

1988 yılında yapılan düzenleme ile Hazine yardımından yararlanabilmek için son milletvekili genel seçiminde ülke genelinde geçerli oyların en az yüzde 7'sini alma şartı getirildi. Bu düzenleme uzun yıllar yürürlükte kaldı ve yardım alabilecek parti sayısını önemli ölçüde sınırladı.

1990'lı yılların başında yapılan değişikliklerle yalnızca seçimlerde alınan oy oranı değil, TBMM'deki temsil durumu da yardım kriterleri arasına eklendi. Böylece belirli sayıda milletvekiline sahip partilerin de Hazine yardımından yararlanabilmesinin önü açıldı.

Hazine yardımı sistemindeki en önemli dönüm noktalarından biri 1995 yılında yaşandı. Anayasa'nın 68. maddesinde yapılan değişiklikle, "Devlet, siyasi partilere yeterli düzeyde ve hakça mali yardım yapar" hükmü eklendi. Böylece Hazine yardımı ilk kez anayasal güvence altına alınırken, yardımın usul ve esaslarının kanunla düzenleneceği hükme bağlandı.

2014 yılında yürürlüğe giren 6529 sayılı Kanun ile Hazine yardımından yararlanmak için gerekli oy oranı yüzde 7'den yüzde 3'e düşürüldü. Değişiklikle birlikte daha fazla siyasi partinin kamu mali desteğinden yararlanmasının önü açıldı.

Bahçeli’den Özel'in yeni partisi hakkında ilk yorum: CHP'ye ödenen Hazine yardımından pay aktarılmalı

Yeni parti finansman ihtiyacını nasıl karşılayacak?

Hazine yardımından faydalanamayacak yeni partinin faaliyetlerini yürütmek için gereken finansmanı sağlamasının tek yolu üye aidatları ve bağışlar.

Siyasi partilere yapılacak bağışlar, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nda ayrıntılı şekilde düzenlenmiş durumda.  Mevzuata göre siyasi partiler, gerçek kişiler ile kanunun izin verdiği tüzel kişilerden ayni veya nakdi bağış kabul edebiliyor.

Ancak Kanun, bazı kişi ve kuruluşlardan yardım alınmasını kesin olarak yasaklıyor. Buna göre; yabancı devletler, uluslararası kuruluşlar, yabancı uyruklu gerçek kişiler ve yabancı tüzel kişiler siyasi partilere herhangi bir ayni veya nakdi yardım yapamıyor. Aynı şekilde kamu kurumları, belediyeler, il özel idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ile kamu ağırlıklı bazı kuruluşların da siyasi partilere bağışta bulunması mümkün değil.

Bağışlara yıllık üst sınır uygulanıyor

Siyasi partilere yapılabilecek bağış miktarı da kanunla sınırlandırılıyor. Bir gerçek kişi veya bağış yapmasına izin verilen bir tüzel kişi, aynı siyasi partiye bir takvim yılı içinde yalnızca yasal üst sınıra kadar bağış yapabiliyor. Bu üst sınır, her yıl Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranına göre güncelleniyor.

2026 yılı itibarıyla bir kişi veya tüzel kişinin aynı siyasi partiye bir yıl içinde yapabileceği toplam ayni ve nakdi bağış tutarı 634.210,94 TL. Bu tutar her yıl yeniden değerleme oranına bağlı olarak değişiyor.

Anayasa Mahkemesi denetliyor

Siyasi partilerin tüm gelir ve giderleri gibi bağış işlemleri de Anayasa Mahkemesi tarafından denetleniyor. Mahkeme, denetimler sırasında kanuna aykırı bağış veya kaynağı belirsiz gelir tespit etmesi halinde, söz konusu tutarların Hazine'ye irat kaydedilmesine karar verebiliyor.