“HPV aşısı ücretsiz olacak” vaadinden "Gerek yok" iddiasına: Uzmanlar ne diyor, dünyadaki aşılama örnekleri neler?

Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu'nun, daha önce ücretsiz biçimde yapılacağını açıkladığı HPV aşısı konusundaki, “Türkiye'nin HPV profili farklı, ulusal HPV aşılamasına gerek yok ve bilimsel değerlendirme sonucunda yararlı olduğuna karar verilirse aşı programa alınacak” sözleri tartışma yarattı. Memişoğlu, bazı bilim insanlarının Türkiye'de ulusal HPV aşılamasını gerekli görmediğini ifade etti. Buna karşılık bazı uzmanlar da Türkiye’de her yıl yaklaşık 750 kadının rahim ağzı kanserinden hayatını kaybettiğini, bu hastalığın önlenebilen tek kadın kanseri olduğunu ve aşılama ile neredeyse tamamen ortadan kaldırılabileceğini belirtiyor. 

2022’de dönemin Sağlık Bakanı Fahrettin Koca’nın "Aşıyı kademeli olarak ücretsiz kapsama alacağız" demesiyle başlayan süreçte gözler bakanlığa çevrilmişti. Haziran 2025’te ise mevcut Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, aşının 2025 yılı sonundan itibaren ücretsiz uygulanacağını, özellikle 13 yaşındaki çocukların ve 15 yaş üstü isteyen vatandaşların aşılanacağını duyurmuştu. 

15 Ağustos’ta açıklama yapan Bakan Memişoğlu, bazı bilim insanlarının, Türkiye'de ulusal HPV aşılamasına gerek olmadığını savunduklarını ifade etti. Türkiye'nin yaygın HPV taraması yaptığını vurgulayan Memişoğlu, "Bizim HPV oranlarımız, kanser oranlarımız, kanser yapma oranlarımız farklı. Bizim HPV profilimiz de farklı" dedi. Memişoğlu, bilimsel değerlendirme sonucunda yararlı olduğuna karar verilmesi halinde aşının programa alınacağını söyledi.  

Açıklama, HPV üzerine çalışma yürüten derneklerin ve bazı doktorların tepkisini çekti.  

Müjdegül Zayıfoğlu Karaca

Dr. Zayıfoğlu Karaca: Dünyada ve Türkiye’de en çok görülen tip aynı

Kadın Doğum Uzmanı Dr. Müjdegül Zayıfoğlu Karaca, HPV’nin ne olduğunu ve aşılamanın hayati önemini şu sözlerle anlattı: 

"HPV’nin (Human Papillomavirus) 200’den fazla bilinen tipi bulunur. Bunlar yüksek riskli ve düşük riskli olarak ayrılır. Rahim ağzı kanseri vakalarının yüzde 70’inden fazlasından yüksek riskli Tip 16 ve Tip 18 sorumludur. Dünyada olduğu gibi Türkiye’de de kanser vakalarında en sık görülen ve en yüksek risk taşıyan tipler aynıdır.  Rahim ağzı kanserlerinin yüzde 99’undan fazlasında HPV varlığı tespit edilir." 

“İskoçya aşılama sayesinde rahim ağzı kanserini bitirme noktasına getirdi” 

“Avustralya, İngiltere, İskoçya ve İrlanda gibi ülkeler aşıyı ulusal programlarına dahil etti. Örneğin İskoçya, uyguladığı kitlesel HPV aşısı sayesinde rahim ağzı kanserini bitirme noktasına getirdi.” 

Doktor Karaca aşının erişilebilirlik konusuna değinerek “Avrupa Birliği (AB) ülkeleri bu aşıya kolayca ulaşabiliyor, hatta bizim insanımız Almanya’da aşıyı yaptırmaya gidiyor. HPV aşısının ulusal programa alınmaması büyük bir fecaat. Türkiye’de rahim ağzı kanseri kadınlarda en sık görülen 10. kanser türüdür” dedi. Türkiye’de yılda yaklaşık 1.500 kadına bu kanser tanısı konulduğunu ve 750 kadın hayatını kaybettiğini belirten Karaca “Rahim ağzı kanseri, aşı ve taramayla tamamen önlenebilir tek kadın kanseridir. Bu aşı temel bir insanlık hakkıdır" dedi. 

Bu sürecin Aile Sağlığı Merkezleri üzerinden yürütülmesi gerektiğini belirtilen Karaca, devletin toplu alım yapması halinde maliyetlerin çok ciddi oranda düşeceğini ancak bu adımın sürekli ertelendiğini vurguladı. 

Hanifi Şahin

Kolposkopi ve HPV Derneği (KOHED) Başkanı Prof. Dr. Hanifi Şahin, Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu'nun ifadelerine yanıt vererek, Türkiye'deki HPV tip dağılımının farklı olmasının aşılamayı gereksiz kılmayacağını belirterek, derneğin konuya ilişkin değerlendirmelerini paylaştı. 

Prof. Dr. Şahin: HPV sadece rahim ağzı kanseriyle ilişkili değil

"HPV enfeksiyonu yalnızca rahim ağzı kanseriyle değil, birçok kanser türü ve baş-boyun kanserleriyle ilişkili önemli bir halk sağlığı problemidir. Elimizdeki güçlü bilimsel veriler, HPV aşılarının enfeksiyonları, genital siğilleri ve yüksek dereceli kanser öncüsü lezyonları belirgin şekilde azalttığını göstermektedir." 

“Ülkemizdeki tip dağılımının farklı olması aşılamayı gereksiz kılmaz” 

"Türkiye'nin HPV tip dağılımının değerlendirilmesi önemlidir. Ancak tip dağılımının farklı olması HPV aşılamasının gereksiz olduğu anlamına gelmez. Mevcut aşıların kapsadığı yüksek riskli HPV tipleri, ülkemizde de kanser öncüsü lezyonlar ve serviks kanseri açısından kritik önem taşımaktadır." 

Aşının, taramanın alternatifi olmadığını vurgulayan Şahin "HPV aşılaması birincil korunmayı, HPV testi ve serviks kanseri taramaları ise ikincil korunmayı oluşturur. En güçlü strateji aşılama ve düzenli taramanın birlikte uygulanmasıdır” dedi. HPV aşısının, kız ve erkek çocuklarını kapsayacak şekilde ulusal aşılama programına alınmasını desteklediklerini belirten Şahin düşüncelerini “Özellikle 12-20 yaş grubunda, HPV ile karşılaşmadan önce gerçekleştirilecek yüksek aşılama oranının uzun vadede HPV ilişkili kanserlerin azaltılmasında en etkili koruyucu sağlık yaklaşımlarından biri olduğuna inanıyoruz” şeklinde ifade etti. 

Prof. Dr. Şahin, açıklamasını şu sözlerle tamamladı: "Türkiye’nin güçlü tarama altyapısını, yaygın HPV aşılamasıyla birleştirerek rahim ağzı kanserinin gelecekte çok daha az görüldüğü bir ülke haline gelmesi mümkündür."