Alzheimer konusunda kimsenin konuşmadığı gelişmeler

Alzheimer deyince aklımıza hep aynı sahne gelir: bir ismin, bir yüzün, tanıdık bir günün unutulması. Ama hastalığın siz hiçbir şey fark etmeden yaklaşık yirmi yıl önce, sessizce başladığını biliyor musunuz?

İlk belirti ortaya çıktığında, aslında çok geç kalınmıştır. Kulağa ürkütücü geliyor, biliyorum. Ama aynı cümlenin içinde gizli, çok daha umut verici bir şey var: Eğer hastalık yirmi yıl boyunca sessizce ilerliyorsa, demek ki elimizde yirmi yıllık bir zaman var. Bu yazı, o zamana dair.

Duvardaki sızıntı

Şöyle düşünün. Evinizin duvarının arkasında ince bir boru var ve bir gün usulca damlamaya başlıyor. İlk yıllar boyunca duvarda hiçbir şey görünmez. Boya pürüzsüz, oda güzeldir. Ama arkada, gözünüzün görmediği yerde, tahta yavaş yavaş ıslanır. Sonra çürür. Ve nihayet, yıllar sonra, tavanda o ilk leke belirir.

O leke sorunun başlangıcı değildir. Çok geç bir bölümüdür.

Beyinde de kabaca böyle bir sıra işliyor. Önce yapışkan bir madde (adı amiloid) sessizce birikmeye başlıyor, hiçbir belirti vermeden, yıllarca. Sonra ikinci bir madde (tau) bir bölgeden diğerine yayılıyor ve asıl yıkımı o yapıyor. İlk unutkanlık,yani tavandaki leke, bütün bu sessiz zincirin en sonunda beliriyor.

Dürüst olalım, çünkü bu alanda umut ile abartı çok kolay karışıyor. 

Şunu artık sağlam biliyoruz: Bu yirmi yıllık sessiz başlangıç gerçek. Bilim insanları hastalığın izlerini, siz henüz hiçbir şey hissetmezken görmenin yollarını buldu. 

Şu daha yeni ve daha ölçülü: Son birkaç yılda, ilk kez hastalığın gidişatını bir nebze yavaşlatabilen tedaviler çıktı. Bu gerçek bir ilerleme ama mucize değil; mütevazı, dikkatle kullanılması gereken adımlar. "Durduran" değil, "biraz yavaşlatan".

Bir de bizim elimizde olan kısım var: Uyku, hareket, kalp ve damar sağlığı. Beyni geceleri temizleyen sistem esas olarak derin uykuda çalışıyor. Yüksek tansiyon ve şekerle ilgili sorunlar ise o sessiz zincire hız katıyor. Bunlar makul ve düşük riskli şeyler. Ama abartmayayım: "İyi uyursanız Alzheimer olmazsınız" diyecek kadar kesin bir kanıt yok. Elimizdeki bir garanti değil; bir yön.

Yani neredeyiz?

İlk kez elimizde bir harita var. Hastalığı başlamadan yıllar önce görebiliyoruz. Ama bir haritaya sahip olmak, yolu yürümüş olmak değil. "Yirmi yıl önce görebiliyoruz" demek, "yirmi yıl önce ne yapacağımızı biliyoruz" demek değil henüz, dürüst bilim bu ikisini birbirine karıştırmaz. 

Yine de pencerenin var olduğunu biliyoruz. Ve bazen bir pencerenin orada durduğunu bilmek, onu nasıl kullanacağımızı öğrenmenin ilk adımıdır.

Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; kişisel bir tıbbi tavsiye değildir. Herkesin sağlığı, öyküsü ve riski kendine özgüdür. Buradaki genel bilgileri kendi hekiminize danışmadan uygulamamanızı, sağlığınızı bu satırlarla riske atmamanızı içtenlikle rica ederim.