9 soruda “Godzilla” El Nino: Seller ve kuraklık bir arada

İşimizin başındayız! Madem geçen hafta dedemle kızağımı anlatırken El Nino’yu pas geçtik, bu hafta eksiği tamamlayalım.

Bin yılın en büyüğü olması beklenen ve bu büyüklük nedeniyle “Godzilla” El Nino olarak anılmaya başlanan bu hava olayını 9 soruda anlatayım istedim.

1-El Nino nedir?

El Nino, Büyük Okyanus’un -diğer adıyla Pasifik Okyanusu’nun- doğusunda yaşanan ve yüzey sularının sıcaklığının artmasıyla birlikte tüm atmosferin basınç sistemini etkileyen bir doğa olayı. El Nino bu durumun genel adı olmakla beraber suların ısındığı evreye de verilen isim. Bir de kardeşi La Nina var. O da soğuma evresinin ismi.

2-El Nino’nun güçlenmesi ne demek?

Şimdi birincisi El Nino’nun başlamasıyla birlikte Pasifik sularının sıcaklık ortalamasının arttığını görüyoruz. Yani yaşanan El Ninolar daha güçlü hâle geliyor. Bir de El Nino’nun yaşanma sıklığında artış görüyoruz. Bu meteorolojik olay normalde 3-7 yıllık aralıklarla görülürken bu yıl başlayan ısınmadan bir önceki El Nino 2023-2024 aralığındaydı, yani iki yıl geçmeden yeni bir El Nino çıktı karşımıza.

3-El Nino güçlenince ne oluyor?

2015’te okyanus sıcaklıkları yine bir El Nino nedeniyle ortalamanın üç derece üstüne çıkarak ölçülebilen tüm zamanların rekoru kırılmıştı. Bugün daha sürecin başında bu noktaya ulaşıldı. Sıcaklıklar yükselmeye devam edecek. Nereye kadar yükseleceği bilinmiyor. El Nino’nun etkisi arttıkça ekstrem doğa olaylarının sayısı da artıyor. Mesela kuraklıklar artıyor ama aynı zamanda sel baskınları da artıyor. Yani yağmur yağmadığında kurak, yağdığında deli gibi yağıyor gibi bir vaziyet söz konusu. Hani önceki baharda kirazlar çiçek açmış ve akabinde don yemişti ya… İşte tam o türden durumlar yaşanıyor. Çok sıcak ve kurak yahut çok soğuk ve fırtınalı havalar görüyoruz bu durumlarda.

4-“Godzilla” El Nino’nun etkisi en çok hangi sektörlerde hissedilecek?

En başta tarım. Mevsimsiz yağışlar. Seller. Erozyon. Toprak kaymaları. Ani donlar ve aşırı kuraklık. Çiftçinin tarladaki ürününe zarar verebilecek her türden hava olayının yaşanma ihtimali var maalesef. Tarım dışında etkileyeceği sektörleri de tahmin etmek zor değil aslında: Turizm mesela. Tedarik zincirleri. Sonra enerji. Bunlara bağlı olarak da finans. Anlayacağınız hemen her alanda bu etkileri hissedeceğiz. Ama az ama çok.

5-Bu gelen en büyüğü mü?

Henüz sürecin başındayız. Ama evet, öyle görünüyor. Geçmişte üç büyük El Nino etkili sezon geçirdi dünya: 1997’de, 2015’te ve 2023’te. Ve bu sezonların hemen arkasından gelen yıllarda dünya genelinde rekor sıcaklıklar görüldü. Tahminler henüz yüzde 100 kesinlik sunamasa da yüzde 80’in üzerinde bir ihtimalle El Nino’nun bu yılın sonuna kadar şiddetli etkisini sürdüreceğini söylüyor. Dolayısıyla Pasifik suları ısınmaya devam edecek. Son nokta belirsiz ama suların bir kısmı, yukarıda da belirttiğim üzere, 3 derece ısınmış durumda. Yani böyle giderse Pasifik sıcaklık ortalaması normalin 4 derece üstüne çıkabilir. Bu da gelmiş geçmiş en etkili El Nino’yla karşı karşıya olduğumuz anlamına gelecek. Göreceğiz.

6-Nereler etkilenecek?

Aslında her yer. Domino etkisiyle böyle güçlü bir El Nino’nun etkileri dünyanın her noktasında hissedilecek. Avrupa’nın en batısına kadar uzanan sıcaklık dalgalarının görülmesi, Endonezya ve Amazon Ormanları’nda sel ve yangınların yaşanması ihtimali yüksek. Muson takviminin altüst olması bekleniyor. Afrika’da Nijerya, Sudan, Çad, Mozambik gibi ülkelerde etkisinin büyük olması bekleniyor. ABD ve Çin’in doğusunda yıl sonuna kadar sel felaketleri yaşanabileceği söyleniyor. Kuzey Yarım Küre'de ise -bizim de içinde bulunduğumuz coğrafyada- önümüzdeki yıl çok yüksek sıcaklıklara ulaşılması maalesef kuvvetle muhtemel. Bizde, yani Türkiye’de de sel baskını haberleri sonbaharla birlikte birer birer önümüze düşmeye başladı. Bu yılın sonuna kadar bu haberlerin devamı gelebilir. Sonrasında 2027 yazında sıcaklık rekorları kırılabilir.

7-El Ninoların bu kadar şiddetlenmesinin nedeni küresel ısınma mı?

Muhtemelen. Ama yüzde 100 değil. Daha doğrusu bu bağlantıya ilişkin kuvvetli veri var ama aralarında henüz bilimsel açıdan kesin bir nedensellik ilişkisi kurulmuş değil. En başta da belirttiğim gibi hem El Ninoların yaşanma sıklığı hem de şiddeti giderek artıyor, bu bir gerçek. Lakin bu durum dünyanın döngüsünün bir parçası mıdır, yani -atıyorum- binlerce yılda bir tekrarlanan bir evrenin içinde miyiz… Yoksa insan eliyle bu atmosferi biz bozduk da iki yılda bir El Nino görmeye mi başladık… Henüz bilmiyoruz. Ama bilim insanları on yıl içinde bu konuda da kesin veriler ortaya koyacaklarını öne sürüyor. Göreceğiz.

8-Bu döngü böyle artarak devam edecek mi?

Evet, insan kaynaklı sera gazlarının etkisini azaltmazsak ve başka sıra dışı bir çözüm bulmazsak görünen o ki, öyle olacak. Nereye kadar bilmiyoruz. İnsanlığın sonunu kısa vadede yapay zekâ getirmezse uzun vadede bu işi doğa yapacak gibi görünüyor. Doğa her şekilde bize bunu söylüyor ama dünyayı yöneten liderlerin hiçbirinin umurunda değil.

9-Bu El Nino ne kadar sürecek?

El Nino’yu bir döngü olarak ele alırsak toplamda 18 ay kadar etkili olduğunu söylemek mümkün. 1,5-2 yıl kadar etkileri hissediliyor. Sonra üç-beş yıl boyunca dünyanın dinlenmesini umuyoruz ama o da değişti, iki yılda bir El Ninolar gelmeye devam ediyor. Dolayısıyla 2027 sonuna yahut 2028 başına kadar bu El Nino’nun etkisini hissedeceğiz. Tam bitti derken, yaraları sararken yenisi başlayacak. Maalesef durum bu.

“İşimizin başındayız” diyerek başladım, öyle de bitireyim. Başındayız çünkü bildiğimiz iş bu. “Haberdar” etmek. Kimi? Sizleri. Size bir “haber hizmeti” sunan bir mecra burası. Siz de T24’e ve bu çabaya destek olmak için uygulamamızı indirebilir ve T24’e abone olabilirsiniz. Bizim işimizi yapmaya devam etmemiz, sizin de bizim haberlerimizden faydalanmayı sürdürebilmeniz için desteğiniz çok önemli. Unutmayın: Burası sizin haber özgürlüğünüzün bir parçası olarak var ve var olmaya devam edecek.

Yani diyeceğim, bize destek olarak doğru habere ulaşma özgürlüğünüzde ısrar etmiş oluyorsunuz.

İyi haftalar.