On yıllardır gündemde olup da çeşitli girişimlere karşın bir türlü hayata geçirilemeyen, “Emekli Büyükelçiler Ve Başkonsoloslar Derneği (EBBD)” gerekli işlemlerin tamamlanmasını takiben, 26 Ocak 2026 tarihinde kütüğe kaydettirilerek resmen tüzel kişilik kazandı.
EBBD, ilk faaliyetini, Ankara’da mukim bir grup emekli büyükelçi ve başkonsolostan oluşan temsili bir heyetin, 2 Mayıs günü Ata’nın huzuruna çıkarak askeri törenle mozoleye çelenk koymasıyla gerçekleştirdi. 2 Mayıs 1920 Dışişleri Bakanlığı’nın kuruluş tarihi sayılıyor. Sosyal medyada bir yandan 2 Mayıs’taki kuruluş yıl dönümünün Dışişleri Bakanlığı’nca hiçbir şekilde anılmaması eleştirilirken bazılarınca da 2 Mayıs tarihinin Dışişleri'nin kuruluş günü olarak esas alınmasının Hariciye’nin Reis-ül-küttaplığa kadar uzanan köklü tarihinin göz ardı edilmesi anlamına geldiği savunuluyor.
Dışişleri Bakanlığı ne zaman kuruldu?
Dışişleri Bakanlığı’nın kuruluş tarihi geçmiş yıllarda da hep tartışma konusu olmuştur. Gerek Dışişleri Bakanlığı camiası içerisinde gerek akademik çevrelerde bu konuda bir görüş birliği bulunmuyor. Dışişleri Bakanlığına göre, Hariciye'nin temellerini oluşturan Reis-ül-küttaplık müessesine ilk kez 1523 yılında rastlanılmış. Bu nedenle 500. yıla tekabül eden 2023 yılı boyunca bir dizi etkinlikler düzenlendi. Bir süre önce aramızdan ayrılan İlber Hocamız, Reis-ül- küttaplığın kuruluşu için somut bir tarih telaffuz etmenin zorluğundan söz ederdi. Özellikle sefaret tarihi üzerindeki arşiv çalışmalarıyla tanınan Sinan Kuneralp’e göre de Hicri takvimin Miladi takvime çevrilmesi sırasında yıl kaymaları görülebiliyor.
Öte yandan; Reis-ül-küttaplığın bugünkü anlamıyla Dışişleri Bakanlığı işlevini gördüğünü söylemek zor. Kesin olarak bilinen Osmanlı’nın ilk hariciye vekaletinin II.Mahmut zamanında 1836 yılında, Cumhuriyetin Dışişleri Bakanlığı'nın ise 2 Mayıs 1920 yılında kurulduğu. Tabii Cumhuriyetin ilk Dışişleri Bakanlığı'nın Cumhuriyetin ilanından sonra 30 Ekim 1923 yılında kurulduğunu, ilk Dışişleri Bakanının da hükümette aynı zamanda Başbakanlığı da üstlenmiş bulunan İsmet İnönü olduğunu söyleyenlere rastlamak da mümkün. Dışişleri Bakanlığ’ının resmi internet sitesindeki tarihçe bölümüne bakacak olursanız; Dışişleri Bakanlığı 2 Mayıs 1920 tarihinde kurulmuş ve İlk Dışişleri Bakanımız Bekir Sami Bey olmuş.
Osmanlı’nın mirasına sahip çıkmak illa Cumhuriyetin değerlerini bir kenara bırakmak anlamına gelmemeli. 29 Nisan’da “Kut’ül Amare” zaferi nasıl en üst düzeyde anıldıysa, 3 gün sonra Dışişleri Bakanlığının kuruluşu da birkaç kelimeyle hatırlanabilirdi.
Yeni kurulan emekliler derneği
EBBD’nin şimdilik 100 kadar üyesi var. Bu hafta sonu yapılacak ilk Genel Kurul’da derneğin 5 kişilik yönetim kadrosu seçilecek. EBBD’den beklentiler hayli fazla.Ankara Palas Devlet Konukevi Dışişlerinin elinden alındıktan sonra emekli büyükelçilerin bir araya gelip birbirlerine meslek hatıralarını anlatabilecekleri bir mekanları yok. Bakanlığın görevdeki diplomatlar için sunduğu sağlık hizmetlerinden emekliler yararlandırılmıyor. Çocuklarınının önemli bir bölümü yurtdışında yerleşik olduklarından, oğunlukla yalnız yaşamak zorunda kalan büyükelçileri hastalandıklarında doktora götürecek kimseleri yok. Pasaportunu uzatmak için Bakanlığa gittiğinde, arabasını park edecek yer bulamıyor. İçeri girdiğinde paltosu elinde kalıyor. Bağlıca’da inşaatı hızla yükselen yeni Bakanlık yerleşkesi, istenildiği takdirde emeklilerin bu tür ihtiyaçlarını rahatlıkla karşılamaya yetip de artaracak büyüklükte. Umarım EBBD’nin seçilecek yeni yönetiminin Bakanlıkla diyaloğu, sadece üyelerinden birinin vefat ettiği hallerle sınırlı kalmaz.
Yılan hikayesine dönen “Dışişleri Şehitler Anıtı” projesi
Emekli büyükelçilerin yıllardır uğraşmalarına rağmen yılan hikayesine dönen bir diğer konu da, vatanları uğruna hayatlarını veren meslektaşlarının anısını yaşatacak Başkent'te bir Dışişleri Şehitleri Anıtı dikilmesi. Son yıllarda bu misyonu çoğunluğunu yine emekli büyükelçilerin oluşturduğu “Ankara Politikalar Merkezi” üstlendi. Uzun süre önce Çankaya, sonra da Büyükşehir Belediyesi ile yürütülen temaslarla anıtla ilgili olarak epey mesafe de kat edildi.Çankaya’daki Botanik Parkında tahsis edilen yere dikilecek anıt için geçen yıl 28 Ocak’ta proje yarışması açıldı. Yarışmaya 96 proje katılmış. Ancak bu noktadan sonra ne olup bittiyse yaprak kıpırdamadığı anlaşılıyor. Bu yıl 18 Mart şehitler gününde açılması öngörülen anıtın henüz temeli bile atılmış değil. Hele bir de korkulan olup da Büyükşehir Belediyesinin başına bir iş gelirse “yandı gülüm keten helva.”
Hariciyeciler ilk kez örgütlenerek bir dernek altında toplanıyor. Büyükelçilik yapmak da büyükelçileri idare etmek de pek kolay değildir. Hele bir de emekli olup yaşlandıklarında egoları iyice yükselir. EBBD’nin nasıl bir işlev göreceği ayrı bir merak konusu. Geçici yönetim canla başla çalışarak derneği bugünlere getirdi. Allah yeni yöneticilere kolaylık versin, EBBD’nin yolu açık olsun.
