Kosovalı parlamenterlerin yaptığı seçmene saygısızlık değil mi?

Kosova'da son 1,5 yılda 3 kez parlamento seçimleri düzenlendi. Son defa 7 Haziran günü yapılan seçimlerin ardından; siyasetçilerin ülkenin karşı karşıya kaldığı krizin aşılması yönündeki çabalara rağbet göstermedikleri, milletvekillerinin ve özellikle parti liderlerinin seçmenlerin iradesini küçümsedikleri, seçim sonuçlarından gerekli dersleri almadıkları dikkat çekiyor. Kosova'nın, son 5 yılda 8 kez Meclis seçimleri düzenlemek zorunda kalan Bulgaristan'ın izinden gittiği kanaatindeyim.

Mart ayında görevi sona eren Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani'nin yerini alması icap eden yeni cumhurbaşkanını 6 aydır seçemeyen Kosova’dan gelen haberler; bu genç Balkan ülkesinin yaşadığı krizin daha da derinleşeceğine, önümüzdeki aylarda dördüncü kez sandık başına gidileceğine işaret ediyor. Sonu gelmeyen seçimlerin bir numaralı sorumlusunun Başbakan Albin Kurti olduğuna inanıyorum. Muhalefet partilerinin de cumhurbaşkanı seçilememesinden ötürü kendilerini sorumlu addetmedikleri, durumdan fazla rahatsız olmadıkları ve Albin Kurti karşıtlığının memleket sorunlarının önüne geçtiği göze batıyor.

Cumhurbaşkanını seçmek üzere 80 milletvekili şart

Kosova'nın cumhurbaşkanı seçmesindeki temel güçlük, bu hassas seçim için 120 üyeli parlamentoda 80 milletvekilinin fiilen hazır bulunma zorunluluğudur. Başka bir deyişle Kosova Anayasası, cumhurbaşkanını seçmek üzere siyasi partiler arasında geniş bir uzlaşıyı zorunlu kılmış. Parlamentodaki sandalyelerin 20 adedinin azınlıklara ayrıldığı hesaba katıldığında ve diğer siyasi partilerin tek başlarına 80 milletvekiline sahip olamayacağı değerlendirildiğinde; cumhurbaşkanının partiler arası geniş mutabakat sonucunda belirlenmesi, yalın bir matematiksel siyasi gerçeklik olarak karşımıza çıkıyor.

Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani'nin halefinin seçilmesini teminen 80 milletvekilinin ortak bir aday üzerinde aylardır birleşememesi, 2008 yılında bağımsızlığını ilan eden genç Kosova'nın istikbali ve özellikle Avrupalı geleceği açısından hayli düşündürücüdür. Priştine'de mukim milletvekillerine, gerçek dost kabul ettikleri komşu Türkiye’den seslenmek isterim: Sizlerin görevi kriz çıkarmak değil, krizleri söndürmektir! Bir ülkenin politikacılarının kalitesi ve kapasitesi, o ülkenin medeniyet seviyesini yansıtır. Bu açıdan 2026 Eylülü itibarıyla Kosovalı politikacıların çoğunluğu maalesef sınıfta kalmıştır. Kabahati sadece Albin Kurti’nin üzerine atarak günahınızı devredemezsiniz!

6 milletvekili mutabakatı bozunca cumhurbaşkanı seçilemedi

İçine düşülen siyasi krizi kısaca şöyle özetleyebiliriz: 2021 ilkbaharından bugüne Vetëvendosje adlı partiyle art arda seçim zaferleri kazanarak iktidara yerleşen Albin Kurti, bir başka parti mensubu Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani'nin görev süresi 2026 Mart ayında sona erince, diğer partilere danışmaksızın kendi adaylarını Meclis'e empoze etmek istemiş; ancak başarılı olamayarak erken seçimlere sebebiyet vermiştir.

7 Haziran seçimlerinde yüzde 10 civarında oy kaybeden Başbakan Kurti'nin (53 sandalye) ağustos sonunda Kosova Demokratik Ligi (LDK) adlı partiyle yeni cumhurbaşkanı adayı üzerinde anlaşma sağladığı, böylece 80 milletvekilinin (9 azınlık milletvekilinin dâhil olmasıyla) parlamento desteğini garantiye bağladığı haberlere yansıyınca “kriz aşıldı” yorumları yapılmıştı. Ardından, 18 milletvekili ile Meclis'te 3. büyük parti konumundaki LDK mensubu 6 milletvekilinin, geçtiğimiz günlerde Ankara'da Kosova Büyükelçisi olarak görev yapmış hukukçu akademisyen Bekim Sejdiu'nun cumhurbaşkanlığı adaylığını desteklemeyeceklerini açıklamaları, siyasi krizin devam ettiğini ve erken seçimlerin yolda olduğunu ortaya koyuyor.

İsyancı milletvekillerini ikna etmek Başbakan Albin Kurti’nin işi

LDK içinde Lumir Abdixhiku'nun liderliği bir şekilde kabullenilmiyor. Adı geçenin önderliği bir süre önce düzenlenen Kurultay vasıtasıyla teyit olunmasına karşın, 6 milletvekilinin tekrardan başkaldırmaları sorunun daha derin olduğunu ortaya koyuyor. İsyancı grubun Parti Başkanı Lumir Abdixhiku’ya mı, cumhurbaşkanı adayı Bekim Sejdiu'ya mı, yoksa Başbakan Albin Kurti’ye mi karşı olduklarını bilemiyorum. Kanaatim, Başbakan Kurti ile problemleri olduğu yönünde. Kurti’nin iç politikayı çantada keklik olarak gördüğü, muhalif partilere kıymet vermediği, enerjisini Sırbistan ile uğraşmaya ve dış ilişkilere tahsis ettiği biliniyor. Sonuç ortada: Ülke krizden çıkamıyor.

Kosova halkının Miloseviç rejimine karşı mücadelesinde ve ardından bağımsızlığını ilan etmesinde tarihî roller üstlenen iki kuruluşu (Kosova Demokratik Ligi ve Kosova Demokratik Partisi) görmezden gelmenin bedeli, her yıl iki seçime mal olmaktadır. Aralarında eski Başbakan Avdullah Hoti'nin de bulunduğu isyancı milletvekillerini ikna etmek görevi Başbakan Albin Kurti’nin omuzlarındadır.

PDK ve AAK topa hiç girmiyor

Parlamentoda 2. ve 4. büyük parti konumundaki Kosova Demokratik Partisi (PDK) ve Kosova'nın Geleceği İçin İttifak (AAK) adlı partiler ise topa hiç girmeyerek maçı kenardan seyretmeyi tercih ediyorlar. Cumhurbaşkanı seçilme sürecine dâhil olmayı ve yardımcı olmayı Albin Kurti’ye destek vermek olarak gördüklerinden, erken seçimler üzerinden Kurti’nin daha da yıpranması işlerine geliyor. Kosova'nın Avrupa Birliği üyeliği hedefinden ziyade, onları siyaset sahnesinde kenara iten Vetëvendosje ve inatçı lideri Albin Kurti'nin devrilmesi için çaba sarf ediyorlar.

İbrahim Rugova: Kosova ulusunun babası

Kosova Demokratik Ligi, 1990'ların başında entelektüel ve barışçı lider İbrahim Rugova tarafından kurulmuş. Sırbistan'daki Miloseviç rejimine karşı barışçı yöntemlerle mücadeleyi tercih eden ve paralel Arnavut kurumları üzerinden halka hizmet götüren Rugova ve arkadaşları, Kosova tarihine “barışın ve devletin mimarları” olarak geçmeyi başarmışlar.

Kosova Demokratik Partisi (PDK) ise Kosova Kurtuluş Ordusunun devamı mahiyetinde. Miloseviç rejiminden kurtulmak için silahlı mücadele edilmesini savunan gerilla komutan Haşim Taçi tarafından kurulmuş. Kosova'nın PDK sayesinde bağımsızlığını kazandığına inanan, şiddeti (o dönemde) politikanın parçası sayan ve kendilerini “bağımsızlık savaşçıları” kabul eden bu partiyi; solcu, milliyetçi ve popülist Albin Kurti 2020 yılında mağlup ederek dizginleri ele geçirdi.

Kosova ulusunun babası kabul edilen ve 2006 başında 61 yaşında kanserden vefat eden İbrahim Rugova ile tanışmak nasip olmadı, Haşim Taçi ile yollarımız kesişmedi; AAK'nın kurucu lideri gerilla komutanlarından Ramuş Haradinay ile Priştine'de kahve sohbeti yaparak Kosova'nın sorunlarını tartıştığımızı ise unutmadım.

Haşim Taçi serbest kalırsa siyasi dengeler sarsılır

Kosovalı politikacıların ülkeyi cumhurbaşkanı krizinden çıkarıp çıkaramayacakları, 4. kez erken seçimlere başvurulup başvurulmayacağı önümüzdeki günlerde ve haftalarda netleşecektir. Yaşanan krizlerde ve AB ile ilişkilerde dikkat çeken durgunlukta daha ziyade Albin Kurti’nin sorumluluğunun bulunduğunu düşünenlerdenim. Başbakan Kurti kadar muhalefetin de suçlu olduğunu, AB ile ilişkilerde Priştine'den ziyade Brüksel’in kabahatli olduğunu düşünenler de pek çok.

Öte yandan, savaş suçlusu olarak yargılanan ve Kasım 2020'den bu yana Hollanda'da tutuklu bulunan önceki Cumhurbaşkanı Haşim Taçi’yle ilgili Lahey’deki mahkemenin kararının 15 Eylül tarihinde açıklanması bekleniyor. Adı geçenin tutukluluk süresi göz önünde bulundurularak tahliye edilmesi kararı alındığı takdirde Kosova'daki siyasi dengelerin temelinden sarsılabileceğini, yapılacak erken seçimlerde PDK'nın oylarında ciddi artışlar yaşanacağını şimdiden söyleyebilirim.