Yapay zekâ teknolojilerinin yaşamımıza katabileceği konforu geçen hafta Süper Akıllı Toplum – Toplum 5.0 başlıklı yazımda anlatmaya çalıştım. Şimdi de Toplum 5.0’ın ütopyasının günümüzde hayata geçmiş bazı örneklerini sizlerle paylaşmak istiyorum. Aslında pek çoğunu sizler de günlük yaşamda deneyimliyorsunuz.
Akıllı telefonları, çevrimiçi sohbet robotlarını bir kenara koyup, “Akıllı Şehirler” kavramı üzerinden bazı örnekleri aşağıda yazdım. Sizler de bu örneklere katkıda bulunursanız sevinirim.
Akıllı şehirler
İnsanların yaşamını daha kaliteli hale getiren, ucuz ve gelişmiş hizmet almasını sağlayan, otomatik sistemlerin mevcut olduğu, iletişim ve bilgi teknolojilerini kullanan şehirlere akıllı şehir denir. İnsan faktörünün arka plana itildiği akıllı şehirlerde enerji, ulaşım, iletişim, bankacılık, belediyecilik, bürokratik işlemler gibi pek çok ürün ve hizmet birbirleriyle iletişim ve etkileşim halinde çalışmaktadırlar.
a) Akıllı trafik kontrol sistemi
Trafik işaret ve ışıklarının otomatik olarak yönetildiği sistemdir. Mevcut trafik durumunun belirlenmesi ve trafiğin yoğunluğu, araçların hızı gibi gerçek zamanlı elde edilen bilgiler ile trafiğin akışı sağlanır. Trafiğin yoğun olduğu saatlere göre trafik ışıklarının yanıp sönme aralıklarını planlamakla bile inanılmaz büyüklükte zaman ve yakıt tasarrufu sağlanabilmektedir.
b) Akıllı ulaşım
Yapay zekâ uygulamaları, trafiğin yoğun olduğu bölgeleri, kent kameralarından ve diğer kaynaklardan gelen bilgileri birleştirip, değerlendirerek, otobüs, tren, tramvay, metrobüs ve metro seferlerinin sefer sıklıklarını programlayabilir
c) Akıllı park sistemi
Mevki, müsait olma ve gün içindeki saatlere göre değişen ücretlerle fiyatlandırılan ve boş park yeri bulmak için kullanılan park uygulamasıdır. Vakit tasarrufu ve trafiğin hızlı akışını sağlar.
d) Akıllı cadde ışıklandırması
Merkezi bir sistemdir. Hava koşullarına veya saatlere göre sokakların veya caddelerin ışıklandırılması otomatik olarak sağlanır. Hatta işlek olmayan caddelerde yayaların veya araçların hareketlerini algılayan sensörler vasıtası ile hareketlenme olduğunda sokak veya caddelerde ışıklandırma devreye girer.
e) Akıllı atık yönetimi ve sürdürülebilirlik
Şehirlerin temizliği ve kaynakların verimli kullanımı için yapay zekâ, lojistik süreçleri optimize eder.
Çöp konteynerlerine yerleştirilen doluluk sensörleri, hangi çöp kutusunun ne zaman boşaltılması gerektiğini merkeze bildirir. Yapay zekâ, sadece dolu olan konteynerleri kapsayan en kısa rotayı çizerek çöp kamyonlarının gereksiz yakıt tüketmesini ve trafik oluşturmasını engeller. Ayrıca, evlerdeki akıllı geri dönüşüm sistemleri, atıkları türlerine göre otomatik ayrıştırarak geri kazanıma katkı sağlar.
f) Akıllı kamu güvenlik sistemleri
Yüz tarama, ses algılama ve kalabalık analizi gibi teknolojiler merkeze veri aktarır. LTE ağları ve zeki uygulamalar sayesinde güvenlik güçleri arasında düzenli ve sürekli bir iletişim sağlanarak olaylara müdahale hızı artırılır.
Akıllı yaşam alanlarımız ve evimiz
Ev dışındaki akıllı sistemler, evimizin kapısından içeri girdiğimizde kişisel konforumuzla birleşir. Hadi bunlara bir göz atalım:
a) Akıllı binalar ve ev otomasyonu
Binaların akıllı olmalarının sağlayan unsur, binada kullanılan sensörler ve bilgisayarlarla, bu bilgisayarlara yüklenen yazılımlar ve uygulamalardır. Kullanıcılar bu sistemleri dilerlerse uzaktan erişimle yönetebilirler. Kullandığımız akıllı telefonlara yüklenen uygulamalarla evimizde bulunan aydınlatma, güvenlik, ısıtma-soğutma-havalandırma otomasyonu, ses ve görüntü sistemleri otomasyonlarını uzaktan kontrol edebiliriz. Bu tür evlere ‘Programlanabilir Evler’ denilmektedir.
Yeni nesil Akıllı Ev Otomasyon sistemleri ise programlanabilir evlere göre daha gelişmişlerdir. Programlanabilir evlerde senaryolar insan yardımı ile hazırlanmakta iken, bu evlerde, senaryo girişi yapılmaz. Bu evlerin öğrenme yeteneği vardır. Bu evler, kendi kendine inceleyip, buna göre kendi ayarlarını ve senaryolarını yaratabilen evlerdir. Bunun için öğrenme yeteneğine sahip yazılımlar, yani yapay zekâ yazılımları kullanılmaktadır.
b) Ev içi akıllı asistanlar
Yapay zekâ destekli ev içi akıllı asistanlar, günlük yaşamın görünmeyen ama en etkili yardımcılarından biri haline gelmiştir. Sesli komutlarla çalışan bu sistemler, evdeki birçok cihazı yönetebildiği gibi, kullanıcıların alışkanlıklarını öğrenerek zamanla daha kişisel hizmet sunar.
Bu asistanlar, evde yaşayanların gün içindeki hareketlerini izlerler, tekrar eden hareketleri ortaya çıkarırlar ve o durumlarda yapılması gerekeni belirler, bir daha o davranış ile karşılaşıldığında uygun ayarlamaları yaparlar. Örneğin sabah saatlerinde alarmınızı kapattığınız anda kahve makinesini çalıştıran, perdeleri açan ve günün hava durumu ile trafik bilgilerini size aktaran bir sistem artık hayal değildir. Aynı şekilde akşam saatlerinde ışıkların otomatik olarak kısılması, televizyonun açılması ya da sevdiğiniz bir müzik listesinin çalması gibi senaryolar, sizin herhangi bir komut vermenize gerek kalmadan devreye girebilir.
Bu sistemler yalnızca konfor sağlamakla kalmaz, aynı zamanda enerji tasarrufu ve güvenlik açısından da önemli katkılar sunar. Evde kimse yokken gereksiz çalışan cihazları kapatabilir, şüpheli bir hareket algıladığında sizi anında bilgilendirebilir.
Gelecekte bu asistanların, ev halkının ruh halini dahi analiz ederek önerilerde bulunması; örneğin stresli olduğunuz bir günün ardından ortam ışığını, müziği ve hatta oda sıcaklığını buna göre ayarlaması beklenmektedir.
c) Akıllı enerji yönetimi
Binalarımızdaki akıllı şebeke tarafından ihtiyaca göre enerji dağıtılır. Akıllı sayaçlar akıllı şebekelere enerji kullanımı hakkında veri gönderir. Bu şekilde enerji arzı planlanır. Elektriğin pahalı olduğu saatlerde tasarruf edebileceğiniz sistemleri otomatik kapatır.
Sağlık, eğitim ve sosyal yaşamız
Teknolojinin doğrudan insan sağlığına, öğrenme biçimine ve sosyal alışkanlıklarına dokunduğu alanlar şunlardır:
a) Akıllı sağlık ve kişisel tıp
Giyilebilir teknolojiler (akıllı saatler, bileklikler), kalp ritminden uyku kalitesine kadar sürekli veri toplar ve yapay zekâ bu verileri analiz ederek kullanıcıyı önceden uyarır. Örneğin ritim bozukluğu, stres seviyesi veya uyku düzensizliği gibi durumlar henüz fark edilmeden kullanıcıya bildirilir.
Daha ileri seviyede, diyabet hastaları için kullanılan akıllı insülin sistemleri, kan şekeri seviyesine göre otomatik doz ayarlaması yapabilmektedir. Bu sistemler, klasik tedavi yöntemlerine göre çok daha hassas ve kişiye özeldir.
b) Erişilebilirlik ve engelsiz yaşam
Yapay zekâ, fiziksel veya duyusal engelleri olan bireyler için dünyayı daha "erişilebilir" kılar.
Görme engelli bir birey için yapay zekâ destekli bir gözlük, çevredeki nesneleri, marketteki ürünlerin son kullanma tarihlerini veya karşısındaki kişinin yüz ifadesini sesli olarak betimleyebilir. İşitme engelliler için ise ortamdaki sesleri (kapı zili, bebek ağlaması, korna) anlık olarak yazıya veya titreşime dönüştürerek günlük yaşam konforunu artırır.
c) Akıllı eğitim ve kişiselleştirilmiş öğrenme
Yapay zekâ, eğitimde “herkese aynı içerik” yaklaşımını ortadan kaldırıyor. Öğrencinin öğrenme hızına, hata yaptığı konulara ve ilgi alanlarına göre içerik sunan sistemler gelişiyor.
Bir öğrenci matematikte zorlanıyorsa sistem bunu tespit edip o konuya ağırlık verirken, hızlı ilerleyen öğrenciler için daha ileri seviyede içerik sunulabiliyor. Bu, öğretmenlerin rolünü azaltmak değil, daha stratejik hale gelmek anlamına geliyor.
d) Akıllı finans ve ekonomi yönetimi
Bankacılık uygulamaları artık sadece işlem yapılan platformlar değil; finansal danışmanlara dönüşmüş durumda.
Yapay zekâ, harcama alışkanlıklarınızı analiz ederek size tasarruf önerileri sunuyor, olağandışı bir işlem gördüğünde sizi anında uyarıyor.
Yatırım tarafında ise robo-danışmanlar, risk profilinize göre portföy önerileri oluşturabiliyor. Bu, finansal okuryazarlığın teknoloji ile demokratikleşmesi anlamına geliyor.
e) Akıllı alışveriş ve tüketim
Artık alışveriş sadece ürün seçmekten ibaret değil; yapay zekâ sizin yerinize karar sürecine dahil oluyor. Online alışveriş platformları, geçmiş davranışlarınıza göre size ürün önerirken, fiziksel mağazalarda kasasız ödeme sistemleri devreye giriyor.
Akıllı buzdolapları ise içindeki ürünleri takip ederek eksilenleri listeleyebiliyor, hatta otomatik sipariş verebiliyor. Bu, tüketim alışkanlıklarının tamamen veri temelli hale gelmesi anlamına geliyor.
f) Akıllı medya ve içerik tüketimi
İzlediğiniz dizilerden dinlediğiniz müziğe kadar neredeyse tüm içerikler yapay zekâ tarafından seçiliyor. Platformlar, sizin neyi ne kadar süreyle izlediğinizi analiz ederek size özel içerik akışları oluşturuyor.
Bu durum bir yandan kullanıcı deneyimini artırırken, diğer yandan “filtre balonu” dediğimiz, kişinin sadece kendi ilgi alanlarına sıkışması riskini de beraberinde getiriyor.
Bireysel olarak günlük hayatımızda kullandığımız yapay zekâ uygulamaları son derece fazladır. Yukarıda en popüler ve en sık kullandıklarımızı, şehirden bireye uzanan bir perspektifle örneklemeye çalıştım.
