"En olgun çeltik başakları, en çok eğilenlerdir."
Bu atasözü, çeltik saplarının taneleri olgunlaştıkça aşağı doğru eğilmesi gibi, insanların da bilgileri derinleştikçe ve erdemleri geliştikçe daha alçakgönüllü olmaları gerektiğini anlatır.
Sonbahar tarlalarındaki çeltik saplarının üzerinde duran beyaz çiy taneleri misali,
Sanki bedenim de birazdan yok olup gidecekmiş gibi hissediyorum.
– Anonim şair
Mevsimlik Balık/Meyve/Sebze/İçecekler
Kaplan balon balığı (torafugu) dikkatle temizlenmediğinde oldukça zehirli bir balık olmasına rağmen, özellikle sonbahar ve kış aylarında yapılan sıcak tencere yemeklerinde (nabemono) çok lezzetlidir. fugu hazırlama ve servis etme sertifikası alabilmek amacıyla düzenlenen son derece zorlu uygulamalı ve teorik sınavlara, yalnızca fugu restoranlarında en az iki yıllık eğitimden geçmiş sertifikalı şefler girebilmektedir.
Taro (satoimo) gölevez, kolokas veya Kıbrıs patatesi de denilen “sato” köy, “imo” ise toprak altında yetişen yumru benzeri mahsuller için kullanılan genel bir tanım olan yumru anlamına gelir. Tarihsel olarak köylerde yetiştirilen taro, evlere yakınlığı nedeniyle “köy yumrusu” adını almıştır. (Fotoğraf: SpecialtyProduce.com)
Yeşil mandalin (aomikan) Japonya'da *aomikan* (青みかん) olarak bilinen yeşil mandalin, sonbaharın başında kısa bir süreliğine bulunabilen, olgunlaşmamış bir Japon satsuma mandalinasıdır. (Fotoğraf: SpecialtyProduce.com)
Zencefil (shōga), Japonya'da lezzet, aroma ve tıbbi amaçlarla kullanılan bir tür *yakumi* (çeşni/baharat) olarak kabul edilir. Rizomları; taze ve körpe, olgun ve kurutulmuş ya da çeşitli kullanımlar için toz haline getirilmiş formlarda satılır. Ayrıca yemeklerdeki diğer kokuları bastırma, vücudu ısıtma ve sağlığa faydalı özellikler katma nitelikleri nedeniyle Japonya genelinde geleneksel olarak büyük değer görür. (Fotoğraf: SpecialtyProduce.com)
Taze fıstık Taze yer fıstığı; diyet lifi ve protein açısından mükemmel bir kaynak olup aynı zamanda bir demir kaynağıdır. Faydalı antioksidanlar ve antienflamatuar özellikler sağlayan resveratrol içerirler. (Fotoğraf: SpecialtyProduce.com)
Ginkgo yemişleri sonbaharda bulunur; en yoğun sezonu Eylül'den Kasım'a kadardır. (Fotoğraf: SpecialtyProduce.com)
Mevsim çiçeği: Osmanthus (kokulu zeytin)
Osmanthus, parfümerideki nadir doğal meyvemsi notalardan birini sunan ender bir çiçektir. Eylül sonu ile Ekim başı arasında çiçek açar. (Fotoğraf: Sylvain Delacourte)
8-22 Ekim – KANRO (Soğuk Çiy)
Sabah ve akşam saatlerinde hava serinleyip keskinleşti; bitkilerin üzerine soğuk çiy düşüyor. Bu, sonbaharın iyiden iyiye derinleştiği bir dönemdir.
*Kanro* (Soğuk Çiy) dönemi, pirinç hasadının tamamlanmasıyla aynı zamana denk gelir. Ancak çiftçiler için diğer ürünlerin hasadı tüm hızıyla devam ettiğinden, bu dönem son derece yoğun bir çalışma zamanıdır. (Fotoğraf: Jiyujin Organic Express)
Mevsimsel ifade: *Aki-urara* (dingin ve güzel sonbahar havası)
Bu ifade, havanın serin ve ferah olduğu, buna karşın güneş ışığının parlak ve sıcaklığıyla huzurlu bir bahar gününü andırdığı sonbahar günlerini tarif eder. Japon haiku şiirinde, edebiyatında ve sanatında; sakin bir huzur, altın rengi güneş ışığı ve dışarıda vakit geçirme isteği uyandıran bir atmosferi çağrıştırır.
Seto İç Denizi, Awajishima-Kusumoto'da sonbahar gündoğumu. (Fotoğraf: Ilgın Yorulmaz)
8-12 Ekim: Yaban kazlarının dönüşü
Kuzeyden dönen yaban kazı sürülerinin gökyüzündeki görüntüsü, Japonya'da sonbaharın duygusal bir işaretidir. Bu 49. mikro mevsim, 10-14 Nisan tarihlerindeki "Yaban Kazlarının Kuzeye Dönüşü" (*Kōgan Kaeru*) döneminin karşılığıdır.
New York'taki bir Greenwich parkında otlanan Kanada kazları. Tıpkı kırlangıçlar gibi yaz kuşları güneye yönelirken, ilkbaharda kuzeye uçmuş olan kış kuşları da şimdi güneye geri dönüyor. (Fotoğraf: Ilgın Yorulmaz)
Mevsimsel terim: kariwatashi (yaban kazı geçişi)
Yaban kazlarının göçü sırasında esen kuzey rüzgârı kariwatashi olarak bilinir. Bu rüzgâr esmeye başladığında yaz mevsimi sona erer; deniz ve gökyüzünün mavisi ise çarpıcı bir canlılık kazanır.
Mevsimsel Balık/Meyve/Sebze/İçecekler
Sörf midyeleri, yaygın olarak Dev Midye (Hokkigai) adıyla bilindikleri üst düzey suşi menülerinde de bulunabilir.
Mukago (yam yumrucukları), belirli yam sarmaşıklarının (Dioscorea türleri) yaprak koltuklarında gelişen, patatese benzeyen küçük hava yumrularıdır. Bunlar yaygın olarak "hava patatesi", "yam meyvesi" veya "hava yamı" olarak bilinir.
Akebi, başlangıçta Japonya'daki dağ yamaçları boyunca uzanan ormanlarda yabani olarak yetişirken bulunmuştur. Tatlı ve jöle benzeri lezzeti, hem çocuklar hem de yetişkinler tarafından sevilir. Olgunlaşmış mor akebi, genellikle sonbahar mevsiminin başlangıcının bir habercisidir. (Fotoğraf: SpecialtyProduce.com)
Mevsimsel bir şenlik: Tilki düğünü (kitsune no yomeiri)
Japoncada "tilki düğünü" (kitsune no yomeiri) ifadesi, güneş parlarken yağmur yağması gibi gizemli bir doğa olayını ifade eder. Japonya'nın çeşitli bölgelerinde, sonbahar ve ilkbahar aylarında halk geleneği olarak tilki düğünü alayları ve ateş festivalleri düzenlenir. Ateşlerin ortasında evlenen tilki gelin ve damadı görmek, büyülü bir manzaradır.
Japon folklorunda bir iyilik gördükten sonra güzel bir kadına dönüşen ve kendisine iyilik yapan kişiyle gizlice bir düğün alayı düzenleyen bir tilki ruhu (kitsune) hakkındaki hikâyeler bulunur. (Fotoğraf: @Namakemono_0420)
72 mikro mevsim nedir?Çin kökenli geleneksel bir takvim kullanılarak bir yıl, her biri yaklaşık beş gün süren ve doğadaki ince değişimleri ve küçük değişiklikleri yakalayan 72 kō'ya (beş günlük dönem veya mikro mevsim) ayrılmıştır. 1685 yılında Japon astronom Shibukawa Shunkai tarafından Japonya'ya uyarlanmıştır. Ancak dünyanın herhangi bir yerindeki herkes bu mevsimleri doğayı keşfetmek, yemek pişirmek ve doğanın nimetlerinden faydalanmak için bir başlangıç noktası olarak kullanabilir. Beslenme açısından yiyeceklerle derin bir bağlantıyı, fermantasyon gibi yerel ve kadim teknikleri vurgular ve mevsiminin zirvesindeki malzemelerle bilinçli bir şekilde yemek pişirme yöntemini, beslenme ve farkındalık felsefesini destekler. |
T24’ÜN ARKASINDA HİÇBİR GÜÇ YOK; TEK GÜÇ SİZ OLUN, REKLAMSIZ T24’E ABONE OLUN
|
