Biga yönünden Çanakkale-Lapseki’ye doğru giderken, Çardak kasabasına varmadan bir kilometre önce, sağda daracık bir yol var. Herhangi bir levhanın olmadığı bu yol, Türkiye tarihinin ilginç yerlerinden birine çıkıyor.
Çanakkale Boğazı’nın Marmara’ya açıldığı yerde, yoldan bakıldığında, ağaçlıklı, deniz kenarında şirin bir kumsal olarak görünen bu yere yaklaştığınızda, sizi zincirlerle kilitlenmiş demir bir kapı, beton nöbetçi kulübeleri ve terk edilmiş binalar karşılıyor. Yaklaşık 500 metre düz bir yoldan ulaştığınız bu yer, bir dönem Türk siyasetinin ünlü isimlerinin zorunlu olarak ağırlandığı Zincirbozan…
Malum, 12 Eylül 1980 darbesinden sonra siyaîi parti liderleri önce Çanakkale’nin başka bir noktası Hamzakoy’da bir yıl zorunlu olarak ikamete tabi tutuldular. Aynı durum 1983 yılında da yaşandı. “Demokrasiye dönmeye karar veren” askerî yönetim, eski liderlerin yeni siyasi yapıya etki etmemesi için onları tekrar zorunlu bir ikamete tutmaya karar verdi.
31 Mayıs 1983’te Milli Güvenlik Konseyi bir karar aldı.
Sonradan “Zincirbozan Onaltılıları” olarak anılan, aralarında Süleyman Demirel, Deniz Baykal, Hüsamettin Cindoruk, İhsan Sabri Çağlayangil, Saadettin Bilgiç, Nahit Menteşe, Celal Doğan ve Ekrem Ceyhun’un da bulunduğu 16 siyasetçi Çanakkale’de “zorunlu ikamete” tabi tutuldu. Adres bu kez yine Çanakkale’de küçük bir askerî birlik tarafından korunan Zincirbozan’dı. 16 ünlü siyasi burada yaklaşık dört ay zorunlu misafir oldular.
DYP’ye adını veren yol
Zincirbozan, sonradan Türk siyasî tarihinde önemli bir yere gelen Doğru Yol Partisi’nin adının doğduğu yer de oldu. 1983’ten 27 yıl sonra Zincirbozan’ı ziyaret eden Hüsamettin Cindoruk, Doğru Yol Partisi’nin adını Zincirbozan’ın çıkışındaki 600 metrelik düz yoldan aldığını şöyle anlatmıştı:
“Doğru Yol Partisi’nin adını Sayın Demirel Zincirbozan’da koydu. Çünkü Zincirbozan’a girişteki 600 metrelik bu yol doğru bir yoldur. Bu yolu arşınlarken, bu yolda dolaşırken Sayın Demirel, ‘Buradan çıkalım. Hatta çıkmadan evvel Doğru Yol Partisi'ni kuralım’ dedi. Arkadaşlarımızla birlikte demokrasi mücadelesini sürdürdük.”
Günün sonunda askerin hesabı tutmadı. Zincirbozan’da tutulan siyasiler, yıllar içinde Türk siyasetinde yine söz sahibi oldu. Onları 121 gün misafir eden Zincirbozan ise 2011 yılında terk edildi, askerî birlik çekildi, demir kapılara da zincir vuruldu.
Mekânın geleceği ile ilgili “Demokrasi atölyesi yapalım” diyenler de var, “Müze yapalım” diyen de… Bakalım, bu tarihî mekânın zincirlerini kim, nasıl, ne zaman çözecek?
