Sırrı Süreyya Önder

Sırrı Süreyya Önder kimdir?

Yönetmenlik, senaristlik ve yazarlığın yanı sıra çok sayıda film ve dizide rol alan, hayatını kaybetmesine sebep olan kalp rahatsızlığından hemen önceye kadar TBMM Başkanlık Divanı’nda İstanbul Milletvekili olduğu DEM Parti’yi TBMM Başkanvekili olarak temsil eden Sırrı Süreyya Önder, 7 Temmuz 1962’de Adıyaman’da doğdu.

Amcalarından biri Türkiye Öğretmenler Sendikasına (TÖS), biri Tüm Öğretmenler Birleşme ve Dayanışma Derneği (TÖB-DER) üyesiydi, dayısı Said-i Nursi talebesiydi.

Berber ve arzuhalci olan babası, 1960'lı yıllarda Türkiye İşçi Partisi'nin Adıyaman’da kurucusu ve il başkanı oldu. Sekiz yaşındayken babasını kaybetti, annesi ve dört kardeşi ile dedesinin evine taşındı. Bu dönemde bir fotoğrafçıda çırak olarak çalışmaya başladı.

16 yaşını bitirdikten sonra Sıtma Savaş ve Eradikasyon Teşkilatı'na mevsimlik işçi olarak girdi. 12 Eylül 1980 darbesi öncesinde Milliyetçi Cephe Hükûmeti döneminde bu işini kaybetti, lastik tamiri dükkânı açtı.

1978 yılında Adıyaman Lisesi'nde ikinci sınıf öğrencisiyken Maraş Katliamı'nı protesto ettiği için tutuklandı. Tahliye edilmesi ve lise mezuniyetinin ardından girdiği üniversite sınavında ilk tercihi olan Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ni (Mülkiye) kazandı.

12 Eylül 1980 darbesinin ardından ilk tutuklama dalgasında Ankara’da gözaltına alındı, işkenceli sorguların yapıldığı Ankara Emniyet Müdürlüğü DAL (Derin Araştırma Laboratuvarı) biriminde 105 gün tutuldu.

Ardından işkence ve cinayetlerle anılan Mamak Askerî Cezaevi’ne gönderildi. 12 Eylül’deki ikinci tutuklanması ise yedi yıl sürdü.

Cezaevi günlerinin ardından inşaat işçiliği, kamyonculuk yaptı.

Sonrasında hayatını değiştirecek adımı Barış Pirhasan’ın senaryo dersine katılarak attı. 2006 yılında 12 Eylül günlerini anlatan Beynelmilel’in senaryosunu yazdı ve yönetti. Yıllar önce arkasında çalmak istediği Dilber Ay yıllar sonra bu filmin yıldızları arasındaydı.

Önder, 2011 yılında Emek, Özgürlük ve Demokrasi Bloku’ndan İstanbul Bağımsız Milletvekili seçildi. Meclise girdiği andan itibaren sıra dışı kişiliği, üslubu ve hitabetiyle öne çıktı.

Mayıs-Haziran 2013 Gezi Parkı direnişi sürecinde biber gazı fişeğinin isabet etmesi sonucu yaralandı.

“Dolmabahçe Mutabakatı” ile sonuçlandıktan sonra rafa kaldırılan Kürt sorununa çözüm sürecinde aktif rol aldı.

İmralı heyetinde de bulundu, Kandil’e de gitti. 2013, 2014, 2015’te Diyarbakır’daki Nevruz kutlamalarında İmralı çağrısını okudu.

2013 yılında Nevruz kutlamaları sırasında yaptığı konuşma nedeniyle 3 Aralık 2018'de 43 ay hapis cezasına çarptırıldı.

28 Şubat 2015’te dönemin Başbakan Yardımcısı Yalçın Akdoğan ile HDP’nin İmralı heyeti arasında yapılan görüşme sonrasında açıklanan metnin 10 maddelik başlıkları açıklayan Önder’di.

6 Aralık 2018'de Kocaeli Cezaevi’ne girdi. Anayasa Mahkemesi'nin “ifade özgürlüğünün ihlal edildiği” kararı üzerine 4 Ekim 2019'da serbest bırakıldı.

BDP'nin desteklediği bağımsızlardan oluşan Emek, Demokrasi ve Özgürlük Bloku içinde katıldığı 2011 genel seçimlerinde, İstanbul 2. Bölge’den milletvekili seçildi. 2014 yerel seçimlerinde Halkların Demokratik Partisi (HDP) İstanbul Büyükşehir Belediye başkan adayı olarak yüzde 4,8 oy aldı.

HDP saflarında katıldığı Haziran 2015 ve Kasım 2015 genel seçimlerinde Ankara 1. Bölge’den milletvekili seçilerek parlamentoya girdi. TBMM’de 24. Dönem İstanbul, 25 ve 26. Dönemlerde Ankara Milletvekili olarak görev yaptı. 2023 Türkiye genel seçimlerinde DEM Parti listesinden 28. Dönem İstanbul Milletvekili seçildi ve TBMM Başkanvekili olarak TBMM Başkanlık Divanı’na girdi.

17 Mart 2021'de Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın Anayasa Mahkemesi’nde açtığı HDP’yi kapatma davası kapsamında hakkında beş yıl siyaset yasağı talep edilen isimler arasında yer aldı. Kobani olaylarından yıllar sonra açılan Kobani davasında yargılandı ve Mayıs 2024’te hakkında beraat kararı verildi.

Ödüllü yönetmen, senaryo yazarı, oyuncu

Çok sayıda film ve dizi için senaryo yazan ve senaryo danışmanlığı yapan, rol üstlenen Sırrı Süreyya Önder, Adıyaman’daki yerel müzisyenlerin (gevende) hayatı üzerinden 12 Eylül darbesinin sıkıyönetimini anlattığı Beynelmilel filmi ile büyük yankı yarattı. Senaryosunu yazarak yönettiği ve Türkiye’de sinema tarihine geçen Beynelmilel filmi Uluslararası İstanbul, Ankara, Altın Koza film festivallerinde, Hindistan ve Pakistan’da çok sayıda ödül kazandı.

Yönetmen, senarist, senaryo danışmanı ve oyuncu olarak Emret Komutanım (senarist), Kalpsiz Adam (senaryo danışmanı), Sis ve Gece (oyuncu), Mutluluk (uyarlama), O... Çocukları (senarist), Zombilerin Düğünü (oyuncu), Ejder Kapanı (oyuncu), Mar (oyuncu), Yeraltı (oyuncu), F Tipi Film (ortak yönetmen, senarist), Düğün Dernek (oyuncu), Ferahfeza (oyuncu), İtirazım Var (senarist, oyuncu), İçimdeki Ses (oyuncu), 14 Tirmeh (oyuncu), Manyak (oyuncu), Taş Yok Mu Taş (kısa film; yönetmen, senarist, oyuncu) projelerinde yer aldı.

Radikal İki, BirGün ve Özgür Gündem’de köşe yazdı.

Önder; Eylül 2024’ten beri T24’te film ve diziler üzerine yazılar yazıyordu.

Önder; son olarak, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'nin çağrısıyla başlayan ve PKK lideri Abdullah Öcalan'ın örgütüne yaptığı "kendini feshetme ve silahları bırakma" çağrısıyla devam eden, kamuoyunda 'yeni çözüm süreci' olarak nitelendirilen süreçte DEM Parti'de aktif rol alıyordu. DEM Parti'nin; Ahmet Türk, Tülay Hatimoğlulları, Tuncer Bakırhan, Pervin Buldan ve Cengiz Çiçek ile birlikte 'İmralı heyeti' üyelerinden biri olan Önder, Öcalan'ın tarihî 'Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı'nı açıklayanlar arasındaydı.